Selanik Askeri Rüştiyesi’nde Mustafa Kemal’in Eğitimi: Klasikleşmiş Bir Hikâye, Gerçekten de O Kadar Kusursuz Mu?
Selanik Askeri Rüştiyesi… Türk tarihinin en büyük isimlerinden biri olan Mustafa Kemal’in eğitim aldığı okullardan biri. Hepimizin bildiği gibi, bu okul onun hayatında önemli bir yer tutuyor. Ama gelin, bu eğitimi biraz daha cesur bir şekilde inceleyelim. Herkesin övgüyle bahsettiği, “işte bu okulda Gazi’nin fikirleri şekillendi” dediği o süreç gerçekten o kadar ideal mi? Mustafa Kemal’in Selanik’teki eğitim hayatını anlamadan, onun liderlik vasıflarını tam olarak çözmek bence imkansız.
Selanik Askeri Rüştiyesi: Temelde Ne Var?
Öncelikle, Mustafa Kemal’in Selanik Askeri Rüştiyesi’ne girdiği dönemi ve okulu tanımamız gerekiyor. 1896’da burada eğitim almaya başlayan Mustafa Kemal, aslında dönemin geleneksel eğitim sisteminin biraz dışında kalan bir öğrenci olarak öne çıkmaya başladı. Selanik, Osmanlı İmparatorluğu’nun çok kültürlü yapısının bir yansımasıydı, ancak okullarda hâlâ 19. yüzyılın sonlarına kadar etkisini gösteren oldukça sert bir disiplin hakimdi. Öğrenciler, tabiri caizse, “askeri disiplin” adı altında eğitim alıyorlardı. Kısacası, orada alınan eğitim daha çok disiplinli ve sıkıydı, düşünsel gelişimi çok da kolaylaştıran bir ortam değildi.
Ama, işte burada bir soru ortaya çıkıyor: Bu tarz sıkı disiplin, bir insanın düşünsel ve entelektüel gelişimi için gerçekten faydalı mıydı? Çünkü Mustafa Kemal gibi bir insanın, Osmanlı’nın son yıllarındaki bu eğitim ortamında nasıl böyle “fikirli” bir lider haline geldiği bence tartışmaya açık. Bir okulun fiziksel ceza ve disiplini bir lideri şekillendirebilir mi? Yoksa asıl şekillendiren şey, okuldan bağımsız bir kişilik midir?
Mustafa Kemal’in En Çok İlgisini Çeken Dersler: Tarih ve Coğrafya
Şimdi, Mustafa Kemal’in Selanik Askeri Rüştiyesi’nde en çok ilgisini çeken derslere odaklanalım. İddia ediyorum ki, çoğu insan, “Mustafa Kemal tarihe ilgi duyuyordu” derken aslında o derse gösterdiği ilgiyi fazlasıyla abartıyor. Hangi dersin ona gerçekten bir şey kattığına dair çok net bir veri yok. Ama kesin olarak bildiğimiz şey, tarih ve coğrafya derslerine olan ilgisi. Bu dersler, onun gelecekteki stratejik ve vizyoner kişiliğinin temellerini atmış olabilir.
İçimdeki tarih meraklısı hemen itiraz ediyor: “Tarih dersinden ne çıkar, diye sorabilirsiniz. Ancak, tarih ve coğrafya, bir liderin düşünsel yapısını şekillendiren ve geleceği öngörmesini sağlayan derslerdir.” Tamam, ben de bunun doğru olduğunu kabul ediyorum. Ancak bana sorarsanız, sadece tarih ve coğrafya okumakla “büyük” bir lider olunmaz. Tabii ki bu dersler insanın vizyonunu açabilir, ama “düşünce”yi yaratacak asıl ortam, o derslerden çok daha fazlasıdır.
Burada biraz da mizahi bir bakış açısıyla şunu soruyorum: Tarih dersi, sınavdan geçmenizi sağlamak için yeterli mi? Gerçekten Mustafa Kemal’i bugünkü büyüklüğüne kavuşturan şey, tarih kitabından okuduğu birkaç satır mıydı? Elbette hayır!
Zayıf Yönler: Disiplinin Gölgesinde Kalan Yaratıcılık
Selanik Askeri Rüştiyesi’nde eğitimin başlıca amacı, askeriye için disiplinli, söz dinleyen ve başarılı subaylar yetiştirmekti. Ancak bu eğitimde, bir liderin özgün ve yenilikçi bir şekilde düşünmesine olanak tanıyacak yaratıcı bir yaklaşım var mıydı? Pekala, “başarılı subaylar yetiştirmek” elbette önemli bir amaçtı, ama peki ya “düşünce özgürlüğü”? Mustafa Kemal’in ilerleyen yıllarda gösterdiği liderlik ve yenilikçi tavırları göz önüne alındığında, Selanik’teki eğitim ortamı aslında onun gelişimini engellemiş olabilir mi? Veya tam tersine, bu “disiplinli” ortam, onun kişisel sınırlarını zorlama ve daha farklı düşünme arzusunu tetiklemiş olabilir mi?
Birçok kişi, Mustafa Kemal’in zaferlerini bu okula ve disipline bağlayabilir. Ancak bence bir liderin ve devrimcinin gelişebilmesi için sadece askeri disiplin yeterli değil. Kendi özgün fikirlerini oluşturabilecek bir özgür düşünce ortamı, bence daha önemli. Ancak, Selanik Askeri Rüştiyesi’nde böyle bir ortam vardı mı? Bence bu noktada eğitim sisteminin eksiklikleri göz önüne alınmalı.
Güçlü Yönler: Fikirlerin ve Karakterin Temelleri
Her şeye rağmen, Mustafa Kemal’in Selanik Askeri Rüştiyesi’nde aldığı eğitimin güçlü yönleri de vardı. Öğretmenlerinin özellikle tarih ve coğrafya derslerine yönelik titizliği, ona çok önemli bir perspektif kazandırmış olabilir. Ayrıca, okulda öğrendiği disiplin, ilerideki liderlik özelliklerine zemin hazırlamıştı. Onun gelişen karakteri, okuldaki eğitimle şekillenen bir temele dayanıyordu. Okulda aldığı eğitim, başkalarına saygı gösterme, ciddi olma ve kararlı bir şekilde ilerleme gibi temel değerleri öğretiyordu.
Yani, evet, Selanik Askeri Rüştiyesi’nde, disiplin ve tarih dersleri gibi klasikleşmiş unsurlar, Mustafa Kemal’in gelecekteki liderlik özelliklerinin temelini atmış olabilir. Ancak, asıl yaratıcı düşünme ve devrimci karakteri için okuldaki baskıcı yapının ve dar bir eğitim perspektifinin yeterli olmadığını kabul etmek de önemli. Mustafa Kemal, tarihsel bilgilerini ve coğrafi anlayışını özgür bir biçimde düşündü ve büyüdü. Onu şekillendiren, sadece okuldaki dersler değil, aynı zamanda dış dünya ve kendi içindeki yenilikçi düşünme isteğiyle elde ettiği deneyimlerdir.
Sonuç: Selanik Askeri Rüştiyesi’nin Eğitiminin Gerçek Değeri
Sonuç olarak, Selanik Askeri Rüştiyesi’nde Mustafa Kemal’in aldığı eğitim, onun askeri ve entelektüel kariyerinde önemli bir rol oynamış olabilir. Ancak bu eğitimdeki zayıf yönleri ve eksiklikleri de göz ardı etmemek gerekiyor. Askeri disiplin, elbette büyük bir liderin kişiliğini şekillendirmede önemli bir faktördür, ancak bir liderin düşünsel gelişimi için sadece bir okul yeterli değildir. İçimizdeki mühendis, “Burası askeri eğitimdi, yaratıcı düşüncenin yerini almaz” derken, içimdeki insan tarafı “Bu okulda özgür düşünme yeteneği ne kadar desteklendi ki?” diye soruyor. Sonuçta, Selanik’teki eğitim, bir liderin hayatındaki önemli bir dönüm noktasıydı; ancak onu “büyük” yapan tek şey, okuldaki dersler değil, kendi içindeki yenilikçi ruhu ve dünya görüşüydü.