Artikel Ne Zaman Kullanılır?
İzmir’de yaşıyorum. Hani, insanın her an kendini bir şarkının içinde gibi hissettiği o şehir. Bir yanda deniz, diğer yanda çılgınca gülüp eğlenen arkadaşlar… Fakat, arkadaş grubumla birlikte bir akşam yemeği yerken, birden bir dil bilgisi sorusu aklıma takıldı: “Artikel ne zaman kullanılır?” İşte, her şeyi biraz fazla düşünen bir insan olmanın, tam da böyle zamanlarda acı sonuçları oluyor. Arkadaşlarım ise durumu anlamış değillerdi. Ama bu soruyu her defasında kafama takan ben olduğum için, bir de anlamlı bir açıklama yapmak zorunda kaldım. (Beni tanıyanlar bilir, her zaman espri yaparım ama bir yandan da çok derin düşünürüm.)
Hikaye Başlıyor: Öğle Yemeği ve Kelime Karmaşası
Geçen hafta bir öğle yemeğinde, İzmirlilerin favorisi meşhur dönerciye gittik. Ben ve arkadaşım Ahmet, her zamanki gibi birbirimize komik şeyler söylüyorduk. Yediğimiz yemeğin tadını almak bir yana, dil bilgisi üzerine dönen sohbetler hiç bitmek bilmiyordu. Ahmet, “Abi, o zaman doğru yazmadım ya!” diye bağırdı. Benim de içimde bir dilbilgisi öğretmeni var ya, hemen konuya daldım: “Nasıl doğru yazmadın? Bir şeyin başına ‘der’ mi getirdin?”
Ahmet kafasını salladı ve ben de ne olduğunu anlamadan, birden kelime dağarcığına göz attım: “Evet, ‘der’ her zaman artikel midir?” Bunu söylediğimde, yemek yiyen diğer arkadaşlarım bir anda suskunlaştı. Ama sonra durumu toparladım: “Sadece şaka yapıyordum. Ne bileyim, ‘der’ diyordum da işte.” Şaka bir yana, hemen düşündüm: “Artikel ne zaman kullanılır?” Bunun cevabını vermek, o an biraz zorlaşmaya başladı çünkü kelimeleri sanki yerli yerinde kullanmak çok önemliydi.
Artikel ve Arkadaşlarımın Şaşkın Bakışları
Yemek yediğimiz yerin garsonu geldi, siparişlerimiz geldi. Hani bazen insan yemek yerine, kelimeleri yutmak ister ya. İşte o anlarda ben de öyleydim. Bir ara Ahmet bana sordu: “Abi, neden sürekli dil bilgisiyle ilgili espriler yapıyorsun?” Ben de hemen cevabı yapıştırdım: “Çünkü bence bir dil, bir topluluğun ruhunu yansıtır. Ayrıca, artikel nedir, onu merak ediyorum işte. Hem zaten, doğru konuşmayan biri bir grup içinde saygınlık kazanabilir mi?” Bir yandan da içimden, “Ne güzel bir soru sordum” diye düşünüyordum, tabii ki cevap benden geldi: “Evet, cümlelerinizi doğru kurmalısınız. Hani, der ya da die kullanırken de dikkat etmelisiniz. Her zaman şimdiki zamanı değil, geçmişi ve geleceği düşünmelisiniz.”
İç Sesim: “Artikel Ne Zaman Kullanılır?”
O an birden iç sesim devreye girdi. “Bekle, dur. Nasıl oldu bu iş? Artikel ne zaman kullanılır? Bunu gerçekten açıklayabilir misin? Hadi bakalım, yaz ya.” Ve birden, cümlelerin arkasındaki gizemi çözmeye çalışırken, gerçek soruyla baş başa kaldım: “Gerçekten artikel ne zaman kullanılır?” İşte, bunlar benim gibi aşırı detaycı birinin aklını kurcalayan sorular. “Der, die, das…” Almanca dersinden aklımda kalmış olanları anımsadım. Hızla, o zamanlar okulda dil bilgisi öğretmenim olan Hüseyin Hoca’yı hatırladım. Bu aralar aklımda hep bu sorular var. Hani, o kadar mı kafaya takılacak bir şey? Gerçekten hayatıma bir anlam katacak mı bu bilgiler?
Günümüzde ve Dilbilgisindeki Değişiklikler
Hadi, şimdi çok komik bir sahne anlatayım: Geçen gün, sabah kahvesini içerken, yazılımcı arkadaşım Baran geldi ve “Artikel” hakkında konuşmaya başladık. Tam dedim, “Hayır, derken o mu olacak?” Baran gülerek “Abi, bir tanesi derdi, o yüzden burada der olacak. Ama biz burada derken aslında… “ O an ne olduğunu anlayamıyorum, bir yandan kahve içip bir yandan da “Artikel ne zaman kullanılır?” diye düşünüyorum.
Bütün bu kafa karışıklığına rağmen, bir noktada anlamaya başladım: “Artikel” bir tür bağlayıcı, bir tür kategorize etme aracıdır. O yüzden doğru yerde kullanılmalıdır. “Der”, belirli nesneler ve kişiler için kullanılır, “die” ise dişil varlıklar için geçerlidir. “Das” ise nötr kelimelerle kullanılır. Yani, her şey yerli yerine konulduğunda dil bilgisi öğretici olur ama doğru zamanda, doğru şekilde kullanıldığında. Tabii, “Nasıl daha eğlenceli anlatabilirim ki?” diye sorarken de bu küçük bilgileri arkadaşlarıma aktarmak gerçekten komik bir hal alabiliyor.
Sonuç: Kelimeleri Eğlenceli Kullanmanın Yolu
Sonunda anladım ki, “Artikel” ne zaman kullanılır sorusunun cevabı, sadece dilbilgisel bir şey değil, aynı zamanda eğlenceli bir konu da olabilir. Aslında bu mesele, biraz da hayatta her zaman doğru yerde doğru kelimeleri kullanmakla ilgili. Benim gibi biri için kelimeleri doğru yerde kullanmak, bazen bir şaka kadar eğlenceli olabiliyor. O yüzden, bir kelimenin gücünü ve zamanını anlayarak, hem doğru hem de komik olmayı başarmak mümkün. O yüzden, “Artikel ne zaman kullanılır?” sorusu, birdenbire en keyifli sorulardan biri haline geldi. Eğer bir gün siz de benim gibi kafa yorarsanız, yanınıza bir kahve alın, biraz derin düşünün, sonra da doğru zaman geldiğinde eğlenerek kullanın.